Bankat më të mëdha me kapital të huaj në Shqipëri, BKT, Raiffeisen dhe Intesa, mbajnë gati gjysmën e depozitave të shqiptarëve, por japin një pjesë shumë më të vogël të kredisë për ekonominë. Kjo del nga të dhënat e paraqitura në një analizë mbi tregun financiar, e cila e lidh këtë sjellje me vështirësitë e bizneseve për të siguruar financim.
Sipas të dhënave të Bankës Botërore, 21% e mikrondërmarrjeve, bizneseve të vogla dhe të mesme në Shqipëri e shohin aksesin në financim si pengesë madhore për aktivitetin dhe rritjen. Një studim i OECD-së gjeti se rreth 34% e ndërmarrjeve të mesme e quajnë mungesën e qasjes në kredi problemin kryesor, me sektorët e prodhimit dhe të eksportit më të prekurit. Si pasojë, 80% e investimeve të SME-ve financohen nga burime të brendshme, ndërsa sistemi bankar mbulon vetëm 12%.
Analiza vëren se bankat e mëdha me kapital të huaj, përjashto OTP-në, kanë ulur peshën e tyre në kredidhënie në pesë vitet e fundit. Pesha e Raiffeisen ka rënë nga 16% në 15.3% të totalit, ajo e BKT-së me 1.8 pikë përqindje dhe ajo e Intesa-s me 1 pikë përqindje.
Tre bankat e huaja mbajnë 48.7% të depozitave, por financojnë 36.4% të kredisë. Katër bankat më të mëdha vendase, Credins, ABI, Tirana dhe Union, mbajnë 36.1% të depozitave dhe financojnë 41.6% të kredisë. Nëse bankat e huaja do të aplikonin të njëjtin raport kredi-depozita si ato vendase, ekonomia do të merrte kredi shtesë prej 198.6 miliardë lekësh, mbi 2.2 miliardë euro.
Sipas analizës, kursimet e shqiptarëve te këto banka drejtohen kryesisht te bonot e qeverisë ose dërgohen jashtë vendit, në vend që të financojnë ekonominë vendase. Argumenti se problemi është mungesa e kërkesës për kredi cilësore apo informaliteti i lartë i SME-ve vihet në dyshim nga fakti që kapitali vendas e rajonal gjen kanale financimi për të njëjtën ekonomi. Dyshohet se bankat me kapital të huaj ndjekin modele rreziku të përcaktuara nga zyrat qendrore në Vjenë, Milano apo Stamboll dhe se po përqendrohen te fitimi nga komisionet dhe bonot e thesarit.
Analiza i bën thirrje Bankës së Shqipërisë dhe politikëbërësve të shqyrtojnë instrumente rregullatore më të forta, si rritja e kërkesave për kapital për asetet jashtë vendit dhe penalizimi i raporteve shumë të ulëta kredi-depozita.
